Gebied afbakenen

Het moet duidelijk zijn op welk gebied het IBP betrekking heeft, zowel geografisch, functioneel als organisatorisch.

Geografisch: geldt het IBP voor de hele gemeente of een deelgebied?
Functioneel:
- Meestal heeft een IBP betrekking op alle stelsels, voorzieningen en objecten voor stedelijk water. Maar je kunt ook een IBP maken voor een afstromingsgebied.
- Incidenten tasten vaak ook het functioneren van infrastructuur en openbaar groen aan.
Organisatorisch:
- Het waterschap is altijd een belangrijke samenwerkingspartner bij het opstellen van het IBP. Eindgemalen, bijbehorende persleidingen en zuiveringen, maar ook singels en waterpartijen zijn onderdeel van het stedelijk watersysteem, wel in beheer bij het waterschap.
- Grote en/of belangrijke bedrijven, organisaties en instellingen moeten worden betrokken bij het opstellen van het plan als zij een grote invloed hebben op het functioneren van gemeentelijke stelsels.
- Je kunt het IBP in regionaal verband opstellen. Dan kun je ideeën en kennis met buurgemeenten uitwisselen en gezamenlijk de procedures afstemmen met het waterschap en andere betrokken partijen. Uiteindelijk stelt elke gemeente wel een eigen IBP op omdat de uitvoering van werkzaamheden gemeentespecifiek is en afhankelijk van de eigen organisatie.

Inventarisatie incidenten

De meeste storingen in het stedelijk watersysteem (zoals pompuitval, een lekkage of een verzakking bij een straatkolk) kun je in het reguliere beheer oplossen. Deze hoef je dus niet op te nemen in het IBP. Het IBP is bedoeld voor incidenten die door hun omvang of gevolgen voor mens en leefomgeving de reguliere storingsdienst van jouw eigen beheerorganisatie overstijgen. In dergelijke situaties heb je meestal externe hulp en expertise nodig om de problemen op te lossen. Als (ervaren) beheerder kun je waarschijnlijk al een (groot) deel van de rioolincidenten benoemen die in het IBP moeten komen. Het toepassingsgebied van het IPB moet dus duidelijk aangegeven worden. Dat maakt duidelijk wanneer wordt overgeschakeld op de aanpak volgens het IBP.

Voorbeelden van de meest voorkomende incidenten zijn: ernstige wateroverlast door overbelaste riolen bij hevige regen, lozing van een gevaarlijke stof in het riool die het stelsel en/of de openbare ruimte aantast, ingestort riool of weg en langdurige uitval van transportsystemen of zuivering.

Denk bij deze inventarisatie niet alleen aan de mogelijke gevolgen voor het functioneren van stelsels en voorzieningen, maar ook aan de gevolgen voor de eindgebruikers en de veiligheid. Aardgas in het riool kan een serieus gevaar opleveren voor mensen in de aangesloten panden of op straat. Hoewel het gas op zich de riolering of de zuivering niet aantast, kan het leiden tot een ontploffing die een hele constructie laat bezwijken. (Zie ook: Veelvoorkomende scenario’s in IBP's).

Voor jouw inventarisatie kun je denken aan relevante incidenten uit het verleden. Welke incidenten hebben al eens in jouw gemeente of elders plaatsgevonden? Welke gebeurtenissen veroorzaakten die incidenten?

Inventarisatie betrokkenen

Bij het opstellen van de scenario’s voor het IBP betrek je verschillende in- en externe partijen en experts, zoals het waterschap, de gemeentelijke crisisorganisatie in de persoon van ambtenaar openbare orde en veiligheid en de veiligheidsregio. Met hun inbreng weet je zeker dat je alle belangrijke aspecten meeneemt en noodzakelijke procedures volgt. Ook kun je buurgemeenten bevragen over hun ervaringen. Dit moedigt de samenwerking aan en kan er voor zorgen dat je de inspiratie ook buiten de gebruikelijke “bubbel” ophaalt.

Veel van de genoemde partijen heb je ook nodig bij de bestrijding van de incidenten, dus het is verstandig om ze vroeg in het proces te betrekken. In deze overzichten vind je partijen die je kunnen helpen bij het opstellen van de scenario’s en welke functies en rollen zij (en anderen) vervullen bij het bestrijden van incidenten.

Inventarisatie middelen en materieel

Ook kun je alvast een globaal overzicht maken van de middelen en materieel die nodig zijn om incidenten adequaat te bestrijden. Welke gegevens moeten bijvoorbeeld beschikbaar zijn? Denk aan de stelsels, voorzieningen en objecten in het plangebied, waar die liggen en hoe die functioneren. Als het goed is, staan deze gegevens in het Systeemoverzicht stedelijk water (SSW) van jouw gemeente.

Andere belangrijke middelen zijn informatiesystemen (is de noodzakelijke informatie beschikbaar en toegankelijk?), kennis (wat moeten medewerkers weten?), mensen en hun beschikbaarheid (is/komt er een piketdienst, hoe richt je die in?) en materieel (zoals tankwagens, gereedschap, meters en persoonlijke beschermingsmiddelen). Meer informatie vind je bij Middelen bij bestrijden incident.

Het gaat hier om globale overzichten. In stap 3 toets je de inventarisaties in een werksessie met crisis- en veiligheidsexperts van de gemeente en het waterschap en ga je uitgebreider in op de risico’s, betrokkenen en middelen. Dan leg je ook op hoofdlijnen vast welke scenario’s in het IBP komen.

Stap 2 Afbakenen gebied en inventariseren