Indeling op basis van aanleiding

Grondwateronderzoek op buurtniveau is onderzoek dat begrensd is tot enkele straten. In deze kennisbank wordt het schaalniveau van dergelijke onderzoeken aangeduid als ‘buurtniveau’. Grondwateronderzoek op buurtniveau kan ingedeeld worden op basis van de aanleiding voor het onderzoek. Deze aanleiding kan voortkomen uit:

De gemeentelijke grondwaterzorgplicht. Hierbij gaat het om verkennend en verklarend onderzoek naar grondwateroverlast (1a) en naar grondwateronderlast (1b).
Plan- en projectvoorbereiding. Hierbij kan het om twee soorten onderzoek gaan: verkennend onderzoek naar kansen en randvoorwaarden (2a) en voorspellend onderzoek naar grondwatereffecten van het ontwerp (2b).

In het algemeen geldt: hoe groter de risico’s op overlast of schade, hoe intensiever het onderzoek.

De begrippen verkennend, verklarend en voorspellend onderzoek zijn op de pagina over onderzoeksstrategie uitgelegd.

1a. Vanuit grondwaterzorgplicht: verkennend en verklarend onderzoek naar grondwateroverlast

Verkennende onderzoeken naar grondwateroverlast vanuit de gemeentelijke grondwaterzorgplicht richten zich op het afbakenen van gebieden waar sprake is van structureel te hoge grondwaterstanden. Deze verkennende onderzoeken zijn gerelateerd aan het gemeentelijke grondwaterbeleid. In het gemeentelijke grondwaterbeleid is aangegeven wanneer sprake is van structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand, zie ook grondwaterzorg in bebouwd gebied. Deze onderzoeken bieden de onderbouwing voor een besluit om in bepaalde deelgebieden wel of niet grondwatermaatregelen te gaan treffen.

Het doel van een verklarend onderzoek naar grondwateroverlast is het achterhalen van de oorzaak hiervan. Als de oorzaak bekend is, dan is het mogelijk om hiervoor oplossingsrichtingen te bedenken.

1b. Vanuit grondwaterzorgplicht: verkennend en verklarend onderzoek naar grondwateronderlast

Verkennende onderzoeken naar grondwateronderlast vanuit de gemeentelijke grondwaterzorgplicht richten zich op het afbakenen van gebieden waar sprake is van structureel lage grondwaterstanden, met schade aan bebouwing, infrastructuur of groen tot gevolg. De schade kan direct zijn als gevolg van lage grondwaterstanden en indirect door maaivelddaling als gevolg van zetting door de lage grondwaterstanden. Deze verkennende onderzoeken zijn gerelateerd aan het gemeentelijke grondwaterbeleid ten aanzien van droogte. Deze onderzoeken bieden de onderbouwing voor een besluit om in bepaalde deelgebieden wel of niet grondwatermaatregelen te gaan treffen, zoals actief grondwaterpeilbeheer.

Het doel van een verklarend onderzoek naar grondwateronderlast is het achterhalen van de oorzaak van een verlaagde grondwaterstand. Als de oorzaak bekend is, dan is het mogelijk om hiervoor oplossingsrichtingen te bedenken.

2a. Vanuit plan- en projectvoorbereiding: verkennend onderzoek

Verkennende onderzoeken vanuit plan- en projectvoorbereiding richten zich op fluctuaties van grondwaterstanden in het onderzoeksgebied. De grondwaterfluctuaties zijn belangrijke randvoorwaarden om in de ontwerpfase van een project de systeemkeuze of de (on)mogelijkheden van het ontwerp te bepalen. Ook kunnen verkennende onderzoeken gericht zijn op het bepalen van de kansen voor infiltratie en ondergrondse berging in het kader van klimaatadaptatie. Deze verkennende onderzoeken worden bij de start van een project uitgevoerd.

2b. Vanuit plan- en projectvoorbereiding: voorspellend onderzoek

Het bepalen van het verwachte effect van een voorgenomen uitvoeringsproject op de grondwaterstanden is van belang om grondwaterproblemen op voorhand te voorkomen. Voorspellende onderzoeken vanuit plan- en projectvoorbereiding bieden de onderbouwing (en de ontwerp-parameters) voor een eventueel besluit om compenserende maatregelen te ontwerpen om een ongewenste verandering van de grondwaterstanden tegen te gaan. De resultaten van dergelijke onderzoeken kunt u ook gebruiken om het oorspronkelijke ontwerp te herzien.

Behalve dat een project grondwaterproblemen kan voorkomen, kan een project ook bijdragen aan het verminderen van bestaande grondwaterproblemen. Het voorspellende onderzoek richt zich dan op het bepalen van de verwachte effecten (de invloedssfeer) van maatregelen om de bestaande grondwatersituatie te verbeteren.

Ter illustratie treft u hieronder enkele voorbeelden aan van voorspellende onderzoeken bij uitvoeringsprojecten en mogelijke effecten daarvan op de grondwaterstanden:

Het vergroenen van een straat (minder verharding) leidt tot meer infiltratie van regenwater. In de winter kan dit leiden tot hogere grondwaterstanden. In de zomer leidt dit, door extra verdamping, juist tot lagere grondwaterstanden. Oftewel: de fluctuaties van de grondwaterstanden nemen toe. Voorspellend onderzoek is erop gericht om te bepalen welke veranderingen van de grondwaterstanden er zullen optreden.
Bij rioolvervanging kan een oud, lek geraakt riool drainerend zijn gaan werken: er is dan sprake van instroom van grondwater. Door het vervangen van een dergelijk riool gaat de grondwaterstand stijgen. Dit geldt overigens ook voor relinen. Het voorspellende onderzoek is erop gericht om na te gaan in hoeverre de grondwaterstand gaat stijgen, en of dit tot problemen gaat leiden. De resultaten van dit onderzoek bieden de onderbouwing voor het besluit om wel/niet gelijktijdig met de lokale ingreep maatregelen te treffen om te voorkomen dat de grondwaterstanden te hoog worden.
Rioolvervanging van lekke, drainerende riolering kan in sommige gebieden juist ook een gewenste stijging van de grondwaterstanden opleveren. Bijvoorbeeld als daardoor het risico op droogstand van houten paalfunderingen wordt verminderd en/of de maaivelddaling wordt afgeremd. Voorspellend onderzoek is erop gericht om na te gaan in hoeverre de grondwaterstand gaat stijgen, en of dit een gunstig effect zal hebben op de funderingen.
De aanleg van een parkeerkelder of een ander ondergronds bouwwerk (tunnel, damwanden, gebonden wegfundering) kan de grondwaterstroming blokkeren, met hogere grondwaterstanden aan de stroomopwaartse zijde en lagere grondwaterstanden aan de andere zijde. Het voorspellende onderzoek is erop gericht te bepalen welke veranderingen in grondwaterstanden gaan optreden.
Bij (her)ontwikkeling van een gebied kan een verandering van het slotenpatroon (het oppervlaktewatersysteem) leiden tot een andere grondwatersituatie. Wanneer er watergangen worden gedempt, zal de opbolling tussen de resterende watergangen toenemen. Voorspellend onderzoek is erop gericht te bepalen hoe de grondwatersituatie zal veranderen.